Gjoemri is een stad die je absoluut moet bezoeken tijdens je rondreis door Armenië. Deze charmante plek zit boordevol gezellige eettentjes, bijzondere architectuur en culturele bezienswaardigheden. De tweede grootste van het land wordt dan ook gezien als de culturele hoofdstad van Armenië waar je je gerust een dag kunt vermaken. Ik geef je graag mijn persoonlijke tips en bezienswaardigheden: 16x doen in Gjoemri (Gyumri).
Waarom Gjoemri bezoeken?
Gjoemri (ook wel Gyumri genoemd) is de tweede stad én culturele hoofdstad van Armenië. De stad wisselde een paar keer van naam. Oorspronkelijk heette het Koemajri, maar tijdens het Russische Rijk (van 1840 tot 1924) werd het Alexandropol genoemd en tijdens de Sovjet-periode (van 1924 tot 1990) droeg het de naam Leninakan. Sinds de onafhankelijkheid van Armenië heeft de stad zijn eigen naam terug: Gjoemri.
De gebouwen hier, met name in de wijk Kymayri, zijn gebouwd van zwart en rood tufsteen waaraan Gjoemri dan ook haar bijnaam ‘Stad van Zwart Tufsteen’ dankt. Buiten de stad ligt een enorme begraafplaats waar onder andere de slachtoffers liggen van de verwoestende aardbeving waar de stad door getroffen werd in 1988 en waarbij maar liefst 25.000 doden vielen.
Je wandelt hier door oude wijken, gezellige markten en fijne multiculturele eettentjes. Bovendien heeft de creatieve stad een grote aantrekkingskracht op kunstenaars: ik kwam bijvoorbeeld meerdere kleine theatertjes tegen toen ik door de straten slenterde. Verder heeft de stad een levendige muziekscene en kun je op verschillende plekken in de stad genieten van live muziek in muziekcafés en podia, bijvoorbeeld rond Verdanants Square.
Maar het allermooiste is misschien wel dat je in deze gemoedelijke stad niet loopt tussen hordes toeristen, maar je het echte Armenië ontdekt. Ik bezocht Gjoemri tijdens mijn rondreis door Armenië en Georgië en had er graag iets langer willen blijven. Dit zijn mijn persoonlijke tips voor je bezoek.
1. Dwaal door de oude wijk Kumayri
Een van de mooiste plekken van Gjoemri is de historische wijk Kumayri. Het is één van de best bewaarde negentiende-eeuwse stadscentra van Armenië. De wijk ligt rond het Vardanants Square (of Vrijheidsplein) en is het oudste deel van Gjoemri. In de 19e eeuw was Kumayri ieen belangrijk handelscentrum. Veel van de prachtige gebouwen zijn bewaard gebleven, zelfs na de verwoestende aardbeving van 1988.
Je slentert hier door smalle straatjes en langs 18e en 19e eeuwse huizen gebouwd van rood en zwart vulkanisch tufsteen. Ook mooi zijn de houten balkons en de kleurrijke deuren. In deze fotogenieke wijk hangt ook overal een artistieke sfeer. Het is het leukst om gewoon even rond te dwalen, door bijvoorbeeld de Abovyanstraat en de Rijkov Boulevard waar nu kleine ateliers, lokale winkeltjes en cafés zitten.
Een van de bezienswaardigheden in Gjoemri is het October Cinema aan het Verdanants Square
2. Bezoek Vardanants Square
Het Vardanants Square (of Vrijheidsplein) is het bruisende hart van Gjoemri en ligt midden in de historische wijk Kumayri. Rond dit centrale plein vind je gezellige terrasjes, fonteinen en indrukwekkende kerken. Hier staat ook het stadhuis en de opvallende October Cinema. Dit statige gebouw, met zijn hoge ramen en indrukwekkende zuilen, lijkt eerder op een Italiaans paleis dan op een bioscoop. Je kunt er dus een filmpje meepikken, maar de aanblik van de bioscoop alleen al is de moeite waard.
Midden op het plein staat het standbeeld van Vardan Mamikonian, één van de belangrijkste nationale helden van Armenië. Hij leidde in het jaar 451 de Armeense troepen tijdens de Slag bij Avarayr tegen het veel grotere Perzische leger. Vooral tegen het einde van de middag komt het Vardanantsplein tot leven als er lokale families rondlopen en straatmuzikanten zorgen voor extra sfeer.
Doen in Gjoemri: het Zwarte Fort of Sev Berd bezoeken
3. Neem een kijkje bij het zwarte fort Sev Berd
Een van de meest indrukwekkende bezienswaardigheden in Gjoemri is Sev Berd oftewel het zwarte fort. Het cirkelvormige bouwwerk van zwart tufsteen werd in de 19e eeuw gebouwd door het Russische Rijk om de grens met het Ottomaanse Rijk te beschermen. Het deed achtereenvolgens dienst als kazerne en als gevangenis. Maar eenmaal binnen blijkt het te zijn omgebouwd tot een feestzaal met een rond podium in het binnen waar je in de toekomst waarschijnlijk shows kunt bijwonen. Buiten heb je trouwens een fantastisch uitzicht over Gjoemri en het standbeeld van Moeder Armenië.
Doen in Gjoemri: Sev Berd met daar achter het standbeeld van Mother Armenia
4. Geniet van het uitzicht bij Mother Armenia
Vlak naast het Zwarte Fort van Gjoemri staat het indrukwekkende monument Mother Armenia (Moeder Armenië). Het staat op een heuvel waar je uitkijkt over de hele stad. Bij helder weer zie je zelfs de Turkse grens liggen. Mother Armenia is een belangrijk symbool van de stad en overleefde zelfs de zware aardbeving van 1988.
5. Wandel binnen bij St All Saviours (Surp Amenaprkich)
Gjoemri telt meerdere prachtige Armeense kerken, waarvan St All Saviours (ook wel Holy Saviour Church of Surp Amenaprkich genoemd) een van de meest opvallende is. Deze kerk, opgetrokken uit zwart tufsteen, staat aan het Verdanants Square waar het hoog boven de stad uittorent. Door haar bijzondere architectuur is het een echte blikvanger. Jammer genoeg raakte het zwaar beschadigd tijdens de aardbeving van 1988, maar inmiddels wordt ze stap voor stap in oude glorie hersteld.
Doen in Gjoemri in Armenië: binnenlopen bij de Cathedral of the Holy Mother of God
6. Bezoek Cathedral of the Holy Mother of God (Yot Verk)
Aan de andere kant van Verdanants Square staat de Cathedral of the Holy Mother of God (Yot Verk). Ook deze kerk valt op door haar gevel van donker tufsteen en de Armeense bouwstijl. Binnen vind je prachtige iconen. Een fijn plekje om even binnen te lopen.
7. Ontdek de musea van Gjoemri
Niet voor niets wordt Gjoemri de culturele hoofdstad van Armenië genoemd. Het barst hier werkelijk van de (soms wel heel bijzondere) musea waar je even wat cultuur kunt snuiven. Zoals in het Museum of National Architecture and Urban Life bijvoorbeeld, waar kamers uit de 19e eeuw zijn nagebouwd en waar je oude meubels en oude ambachten kunt bewonderen.
In Armenië (en Georgië trouwens ook) vind je verrassend veel huismusea, kleine musea die gewijd zijn aan bekende lokale mensen. Zoals het Aslamazyan Zusters Museum waar je keramiek en schilderijen van de zussen Mariam en Yeranuhi kunt bewonderen in hun voormalige woonhuis. Of het Frunzik Mkrtchyan Museum waar je een inkijkje krijgt in het leven van de beroemde Armeense acteur Mher Mkrtchyan inclusief originele meubels, toneelkostuums, filmrekwisieten en persoonlijke brieven van de acteur.
Andere opmerkelijke musea in Gjoemri zijn het Cobweb Art Gallery met kunst van echte spinnenwebben het Museum of Illusions. Kortom: wat kunst en cultuur betreft hoef je je absoluut niet te vervelen in Gjoemri.
8. Bekijk een theatervoorstelling
Gyumri ademt cultuur en overal in de stad vind je kleine theatertjes verstopt in de straten. Dus als je de kans hebt (en je zit lang genoeg in Gjoemri), probeer dan een voorstelling in het dramatheater of in een klein lokaal theatertje bij te wonen. Zelfs als je geen Armeens spreekt is dat al een belevenis op zich. Zo vond ik vlak achter mijn hotel een heel klein theater.
9. Struin over de ‘Shuke’ de markt
Op de kleurrijke open markt van Gjoemri (Shuka) vind je vast iets van je gading. Er liggen lekkernijen als noten, gedroogd fruit, vers gemalen koffie, lokale Armeense kazen en honing uitgestald in de kraampjes. Ook kun je er terecht voor kleding of als je souvenirs in wilt slaan. En zoals op elke echte markt is afdingen hier de normaalste zaak van de wereld!
10. Vergaap je aan Sovjet architectuur en kunstwerken
Het zal je vast niet ontgaan als je in Gjoemri rondwandelt: veel herinnert hier aan de Sovjettijd. Als je er goed op let kom je veel interessante bouwwerken tegen, van fonteinen en beelden tot andere bijzondere kunstwerken. Zoals de Vriendschapsfontein in Maxim Gorky Central Park bijvoorbeeld, of de traditionele ‘zingende waterkruik’, het Mshurbah-standbeeld dat symbool staat voor de lokale ambachten in Gjoemri.
Maar hét toonbeeld van Sovjetarchitectuur is toch wel de bombastische Sovjetfontein in een buitenwijk van Gjoemri. Deze enorme fontein werd in 1982 gebouwd door Artu Tarkhanyan. En voordat je denkt: maar waarom staat het in the middle of nowhere?! Dat klopt, maar ooit prijkte deze fontein op de campus van de Polytechnische Universiteit van Gjoemri. Maar zoals zoveel bouwwerken, overleefden de gebouwen de aardbeving van 1988 niet, alleen de fontein bleef staan. Nu staat de fontein hier eenzaam weg te roesten. Helaas werkt de fontein niet meer, maar het enorme metalen object zou niet in een sci-fi film misstaan als ‘alien vessel’.
Dit bericht op Instagram bekijken
11. Laat je scheren bij Lux Barber Shop
Alleen voor mannen (helaas), want dit is ongetwijfeld een van de meest bijzondere plekjes in Gjoemri. Lux Barber Shop is de oudste barbershop van Armenië, waar je in een tijdmachine stapt richting de jaren 40 inclusief authentiek Sovjet-interieur. Van verweerde spiegels en vintage kappersstoelen tot originele gereedschappen. En het water wordt hier nog ouderwets opgewarmd in ketels. Ook dit is weer zo’n locatie die zich geweldig zou lenen voor een film en mocht je een traditionele scheerbeurt nodig hebben: dit is je kans!
Doen in de omgeving van Gjoemri: het klooster van Haghpat bezoeken in de Debed-vallei
12. Wandel rond het klooster van Haghpat
Heb je tijd over tijdens je verblijf in Gjoemri? Maak dan een dagtrip naar de Debed-vallei in het noorden van Armenië.
Zo rijd je in ongeveer 2 uur naar het plaatsje Haghpat met het gelijknamige klooster. Het ligt prachtig tegen de groene hellingen van de Debed-vallei en wordt gezien als één van de mooiste kloosters van Armenië. Ooit was dit een belangrijk centrum voor onderwijs, religie en wetenschap en in dit middeleeuwse klooster liggen dan ook verschillende Armeense dichters, historici en filosofen begraven. Vanwege de unieke architectuur staat het klooster op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het is hier heerlijk groen met veel zoemende bijen.
Het Sanahin-klooster is een plaatje om te zien
13. Bezoek het Sanahin-klooster
Vlak bij Haghpat ligt het minstens zo mooie Sanahin-klooster. Vroeger was dit een belangrijk centrum voor wetenschap en onderwijs. Vooral de mooie binnenplaatsen en stenen versieringen maken dit klooster bijzonder.
Aanrader in de omgeving van Gjoemri is het Mikoyan Brothers Museum
14. Ontdek het Mikoyan Brothers Museum
Maar de grootste verrassing in Sanahin is toch echt het Mikoyan Brothers Museum. De broers Anastas (Sovjet-politicus) en Artem Mikoyan (luchtvaartpionier en MiG-ontwerper) komen beiden uit dit Armeense dorpje. In het museum dat gerund wordt door een nicht van de familie hebben ze van alles bewaard: van foto’s tot outfits.
Eigenlijk is het museum al gesloten als wij aankomen, maar de nicht in kwestie opent speciaal voor ons opnieuw de deuren. Het museum blijkt reuze interessant en de moeite waard. Al was het alleen maar om een idee te krijgen van het leven van de beide broers.
15. Stop voor een foto bij de Alaverdi Copper Factory
Als je vanuit Gjoemri richting de Debed-vallei rijdt, kom je langs de verlaten Alaverdi Copper Factory, waar een gondel van de kabelbaan als zwijgende getuige van een ooit bloeiende koperhandel nu stilletjes en eenzaam in de lucht hangt. Het is een industrieel monument in Armenië en staat bekend om zijn historische rol in de mijnbouw- en metaalindustrie van het land. Je kunt de fabriek niet bezoeken, maar een fotostop langs de route is de moeite waard. Ik heb geen idee hoe lang het er nog staat, want het enorme complex wordt systematisch afgebroken.
16. Proef de Armeense keuken in deze fijne restaurants
Een bezoek aan Gjoemri is niet compleet zonder de lokale keuken te proberen. Je proeft hier een mix van invloeden vanuit het Midden-Oosten en de Kaukasus. Bovendien kun je in Armenië fantastisch vegetarisch eten, van fatoush en tabouleh tot dolma’s. Schuif aan bij één van deze fijne restaurants en bestel klassiekers als khorovats (Armeense barbecue), dolma, lavash (platbrood), lokale kazen en natuurlijk een zoete ponchik.
KumKuma Restaurant – lokale gerechten en typisch Armeense keuken
Ani Restaurant – tradtionele Armeense gerechten en regelmatig live muziek
Gwoog Gastrohouse – Armeens eten met een moderne twist
Gyumri Hatsatun – Voor Armeense barbecue en gegrild vlees moet je hier zijn
Al Ahwaz – Géén Armeens, maar een Syrisch restaurant waar je verrukkelijk vegetarisch kunt eten
Hoe kom je in Gjoemri?
Vanaf oktober vlieg je met WizzAir rechtstreeks van Eindhoven naar Yerevan, een geweldige stad voor een stedentrip of als beginpunt van je rondreis door Armenië.
Vervolgens gaat er vanuit Yerevan een rechtstreekse trein naar Gjoemri (Gyumri). De rit duurt ongeveer 3 uur en je tuft door prachtige landschappen. Je komt aan op het historische centraal station van Gjoemri. Zelf maakte ik trouwens een prachtige rondreis door Armenië en Georgië met Djoser.
Rondreis Armenië en Georgië bij Djoser
Overnachten in Gjoemri
In Gjoemri vind je genoeg bijzondere plekken om te overnachten, van knusse b&b’s tot voormalige Sovjethotels. Zelf slaap ik aan de rand van het centrum van Gjoemri in het Araks Hotel. Van hieruit wandel je zo naar pittoreske straatjes en het Vardanants Square. Andere leuke accommodaties in Gjoemri die de moeite waard zijn:
- Bekijk Araks Hotel >>
- Doctor’s House – super low budget pension dat aanvoelt als thuis
- 21 Rooms – midden in de oude wijk Kumayri
- Hotel Alexandrapol – dit historische hotel met veel bling bling ligt direct aan Vardanants Square
- Zoek accommodatie in Gjoemri >>
Dagtrips vanuit Gjoemri + toegangstickets
Wil je een stadstour door Gjoemri boeken of een dagtrip naar Khor Virap en het klooster van Haghpat? Bij GetYourGuide boek je heel makkelijk als je dagtrips en excursies voor je rondreis door Armenië.
Tips Gjoemri in Armenië bewaren
Meer inspiratie voor je rondreis Armenië
- Wat kun je doen in Yerevan?
- 15 hoogtepunten van Armenië
- Reisroute van 2 weken door Armenië en Georgië
- Typisch Armeense gerechten
- Armenian Genocide Memorial & Museum bezoeken
Dit artikel met tips wat te doen in Gjoemri in Armenië bevat affiliate links. Als jij iets boekt via een van deze linkjes, ontvang ik een kleine commissie. Zo kun je Neneh’s Choice steunen. Wil je me op een andere manier bedanken? Koop dan een kopje koffie voor me!
