Als je denkt aan de Holocaust en WOII, denk je al snel aan Auschwitz of Sobibor. Toch vind je een van de meest indrukwekkende plekken gewoon in Nederland. Bij het plaatsje Hooghalen in Drenthe ligt namelijk het voormalige Kamp Westerbork: een doorgangskamp van waaruit Joden, Sinti en Roma werden opgesloten voordat ze naar een van de concentratiekampen in Duitsland en Polen werden vervoerd. Niet per se een van de mooiste dagjes uit in Drenthe, maar zeker een van de meest indrukwekkende, ook voor kinderen. Ik geef je praktische tips en informatie voor je bezoek aan Kamp Westerbork in Drenthe. 
Geschiedenis Kamp Westerbork
Waar ik me totaal niet van bewust was, is dat Kamp Westerbork in eerste instantie al in oktober 1939 werd opgezet als vluchtelingenkamp om Joden op te vangen uit Duitsland en Oostenrijk. Pas nadat de Tweede Wereldoorlog in 1940 uitbarstte en het kamp in 1942 in handen kwam van de Nazi’s, werd het een doorgangskamp waar Joden, Sinti en Roma verbleven. Soms was dat maar een paar dagen, anderen zaten er zelfs maanden of jaren.
De trein naar vernietigingskampen Auschwitz en Sobibor
Iedere dinsdag vertrok er een trein naar een van de vernietigingskampen. De meesten werden vervoerd naar Auschwitz en Sobibor, soms was het eindstation de getto van Teresienstadt of concentratiekamp Bergen-Belsen. Van juli 1942 tot september 1944 werden er maar liefst 107.000 mensen gedeporteerd.
Doorgangskamp waar het leven ‘gewoon’ doorging
Wanneer die dag kwam, wist niemand. Tot die tijd werd gedaan alsof er niets aan de hand was. Er werd gewerkt, er vonden bruiloften plaats en er werden baby’s geboren. En er waren optredens: zo was er een koor en het Joodse jazzduo Johnny & Jones dat ook in Westerbork zat, nam hier zelfs de Westerbork Serenade op. Dat alles om geen slapende honden wakker te maken en te verdoezelen dat de mensen in het kamp een verschrikkelijke dood te wachten stond in een van de vernietingskampen.
Gevangenis voor NSB’ers en SS’ers
Toen het kamp op 12 april 1945 werd bevrijd door de Canadezen, zaten er nog 876 gevangenen in het kamp. Slechts twee maanden na de oorlog werd Kamp Westerbork alweer in gebruik genomen, deze keer als gevangenis voor SS’ers en NSB’ers.
Kamp Schattenberg
Vanaf 1951 tot 1971 werd Kamp Westerbork omgedoopt tot Kamp Schattenberg en deed het eerst dienst als repatriëringskamp voor Indische Nederlanders. Later werden er Molukse KNIL-soldaten en hun families ondergebracht. In de jaren zestig werd het kamp helemaal ontmanteld.
14 imposante radiotelescopen
Op een deel van het terrein verrezen in 1970 14 radiotelescopen van de Westerbork Synthese Radio Telescoop die worden gebruikt voor astrologische waarnemingen. Een imposant gezicht. Op 4 mei laten alle schotels hun ‘hoofd’ hangen als teken van respect voor de slachtoffers.
Het museum bij Kamp Westerbork Herinneringscentrum
Kamp Westerbork Herinneringscentrum met museum
Bij binnenkomst kun je je auto neerzetten op de grote parkeerplaats bij het museum. Hier vind je het museum dat de geschiedenis vertelt over Kamp Westerbork. Er wordt een aantal films vertoond over het leven in het kamp dat pas achteraf als bijnaam ‘het voorportaal van de hel’ kreeg.
Maar destijds hadden mensen geen idee wat hen te wachten stond. Je ziet er koffers van mensen met daarin al hun dierbare spullen, brieven, foto’s en soms knuffels. Er zaten namelijk ook veel kinderen tussen de gevangenen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het gebied rond Kamp Westerbork vlak en kaal en stonden deze bomen er nog niet
Pendelbus, met de fiets of lopend naar het kampterrein
Het kampterrein ligt zo’n 3 kilometer verderop. Om daar te komen kun je vanaf het museum de pendelbus nemen die iedere 20 minuten vertrekt of een van de wandelroutes volgen: het 2,3 km lange Bospad of het 2,5 km lange Melkwegpad. Heb je de fiets meegenomen, dan kun je ook fietsend naar het verderop gelegen kampterrein.
Omdat er radiotelescopen bij het kampterrein staan, zijn auto’s niet toegestaan en mobiele telefoons moeten uit (flightmodus), omdat de straling het signaal kan verstoren.
Via het ‘Melkwegpad’ kom je meer te weten over planeten en kom je uit bij de radiotelescopen bij het kampterrein van Kamp Westerbork.
Via het Bospad of het Melkwegpad
Wij waren er vroeg in de ochtend en besloten om een (overigens prachtige!) wandelroute te maken. Je kunt kiezen uit het 2,3 km lange Bospad of het 2,5 km lange Melkwegpad. Wij kozen voor het laatste.
Het Melkwegpad sluit aan bij de radiotelescopen die deels op het voormalige terrein van Kamp Westerbork staan. De informatieborden geven je een inkijkje in de wereld van planeten, hun plek in het zonnestelsel en bijvoorbeeld informatie over de zwaartekracht. Er zitten ook interactieve elementen langs de route zoals de fluisterschotels waarmee je heel makkelijk verstaanbaar bent over een grote afstand. Een interessante en avontuurlijke wandeling dus voor (kleine) kinderen.
Wat kun je zien op het kampterrein van Kamp Westerbork?
Verwacht geen immens groot kamp. Vandaag de dag herinnert nog maar weinig aan het kamp zelf, dus je hebt wel wat verbeeldingskracht nodig. Kamp Westerbork werd vooral gebruikt om mensen tijdelijk onder te brengen. Het bestond in totaal uit zo’n 200 huisjes die geschikt waren voor families. Was je alleen, dan werd je ondergebracht in een van de barakken. Verder waren er sportvelden, een kapper, maar ook restaurants. Alles om de mensen hoop te geven, zodat ze geen problemen zouden veroorzaken.
1. Woning van de kampcommandant
Het enige dat over is gebleven van het originele kamp is de woning van de kampcommandant, die onder een soort glazen stolp staat.
2. Treinwagons en 107.000 namen
Uit de zuilen bij de treinwagons klinken continu de 107.000 namen die werden weggevoerd vanaf het kamp en het niet overleefden, zodat we ze nooit vergeten.
3. 102.000 gedenkstenen
Ook indrukwekkend zijn de 102.000 gedenkstenen in de vorm van Nederland, waarbij elk steentje het aantal gedeporteerden per provincie symboliseert.
4. Nationaal monument
Precies op de plek waar ooit de trein vertrok vanuit Kamp Westerbork staat nu het Nationaal Monument dat werd ontworpen door Ralph Prins en op 4 mei 1970n door koningin Juliana werd onthuld. Het symboliseert een afgebroken spoorweg met aan het eind een verwrongen rails.
5. Barak en wachttoren
Verder zie je op het kampterrein nog een nagebouwde barak en een wachttoren. De ‘sloot’ achter de wachttoren was in werkelijkheid trouwens een diepe gracht, waardoor ontsnappen uit het kamp onmogelijk was.
Kamp Westerbork: een stille getuige
En ook al is er van het kamp zelf weinig overgebleven, alles hier in Kamp Westerbork ademt nog dat onheilspellende gevoel. Het kamp is dan ook een stille getuige van wat er ooit was. Tegelijkertijd realiseerde ik me des te meer toen ik er rondliep wat er met het opkomende fascisme zó opnieuw kan gebeuren. Met andere bevolkingsgroepen misschien, een andere zondebok, maar met hetzelfde verhaal en dezelfde manier van aanpak.
Bijna een eeuw later moet ik concluderen dat we blijkbaar met z’n allen niets hebben geleerd van de geschiedenis. Datzelfde gevoel overviel me toen ik dit voorjaar door het Genocide Museum in Armenië rondliep.
Is Kamp Westerbork geschikt voor kinderen?
Hoewel het niet bepaald het standaard dagje uit is, is een bezoek aan Kamp Westerbork met kinderen zeker de moeite waard. Wij zagen veel ouders met soms best jonge kinderen rondlopen. Net als scholieren van de middelbare school trouwens die het kamp bezochten tijdens een excursie.
De combinatie met de radiotelescopen en de wandelroute het Melkwegpad geven een bezoek aan Park Westerbork met kinderen een iets luchtiger tintje.
Kinderroute ‘Kinderen met een ster’
Speciaal voor kinderen van 6 tot 8 jaar kun je bij Kamp Westerbork de kinderroute ‘Kinderen met een ster’ volgen. Je kunt een speciaal routeboekje kopen dat je meeneemt langs de belangrijkste plekken op het kampterrein met extra aandacht voor kinderen die opgesloten zaten in het kamp. Er staan kleine opdrachtjes in en biij de luisterpalen kun je korte verhaalfragmenten horen.
Praktische informatie Kamp Westerbork
Het kampterrein en wandelroutes kun je gratis bezoeken. Voor het museum moet je wel entree betalen.
Let op: op het kampterrein zijn géén toiletten aanwezig, die vind je alleen in het museum 3 kilometer verderop.
Kamp Westerbork Herinneringscentrum is maandag t/m vrijdag geopend van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag en zondag van 11.00 – 17.00 uur.
Voor actuele informatie en ticketprijzen kun je beste kijken op de officiële website van Kamp Westerbork.
Bekende gevangenen van Kamp Westerbork
Behalve het Joodse Jazzduo Johnny & Jones, zaten er meer bekende mensen opgesloten in Kamp Westerbork.
Daarvan is Anne Frank uiteraard het bekendst. Ze schreef over haar ervaringen in het kamp in haar dagboek. Extra wrang is dat ze hier pas op 4 augustus 1944 naartoe werd gebracht en op 3 september met de allerlaatste trein die vanuit Kamp Westerbork vertrok, werd gedeporteerd naar Auschwitz.
Andere voormalige gevangenen van Kamp Westerbork was Etty Hillesum die schreef over de Jodenvervolging in Amsterdam en op 7 september 1943 werd gedeporteerd naar Auschwitz. Ook de Joods-Duitse filosoof en katholieke non Edith Stein verbleef kort in Kamp Westerbork voordat ze werd gedeporteerd naar Auschwitz.
Tips overnachten in Drenthe
Zin in een weekendje of nachtje weg in Drenthe? Dan is Assen een leuke optie! Ik was er samen met mijn dochter voor het Internationaal Filmfestival Assen (IFA). We overnachtten in City Hotel de Jonge: midden in het centrum, op ongeveer 10 minuten lopen van het station, maar ook schuin tegenover het Drents Museum en dicht bij theater en bioscoop De Nieuwe Kolk.
Daarnaast ging ik met mijn zoon in de herfst een weekendje naar Drenthe waar ik een basic chalet huurde op RCN Vakantiepark de Noordster, dat pal naast het Dwingelderveld ligt. Je kunt hier een aantal fantastische wandelroutes volgen, zó vanaf het park. Ook is dit dé plek om sterren te kijken (het is hier ’s nachts aardedonker!). Verder zijn er meerdere schaapskooien dichtbij en je wandelt ook zo naar de Radiotelescoop Dwingeloo (die er ook ’s nachts imposant bij staat). Nachtelijke avonturen gegarandeerd dus ;)
Overnachten in Assen
- City Hotel de Jonge *** – knus hotel hartje centrum (schuin tegenover het Drents Museum) met eigen restaurant.
- In de Kloosterhof *** – b&b in het centrum met privé parkeergelegenheid. Er zijn ook familiekamers beschikbaar. Je ontbijt wordt op je kamer geserveerd!
- Rooftop 52 **** – Dit stadsappartement heeft een terras en uitzicht op de stad. Het heeft een woon- en slaapkamer en een goed uitgeruste keuken. Ideaal als je wat langer in Assen bent.
Slapen in de natuur in Drenthe
- Vakantiepark de Noordster in Dwingeloo: hoewel je op een park zit, heb je het gevoel dat je het park voor jezelf hebt (helemaal in het naseizoen, wij zaten er in de herfst). Je zit hier midden tussen het groen en op loopafstand van het Dwingelderveld.
- Vakantiepark in Ruinen: dit kleinschalige park ligt pal aan het Nationaal Park Dwingelderveld én dichtibj het Drents-Friese Wold en de Wieden-Weerribben. Je kunt hier o.a. slapen in een 6-persoons boomhut!
- Boutique Hotel de Drentse Liefde: hartje Dwingeloo en vlak bij het Dwingelderveld
- Fletcher Hotel de Borken: in het kleine plaatsje Lhee aan de rand van het Dwingelderveld. Er is een fijn restaurant waar je in het najaar wild óf vega gerechten kunt proeven en er is een verwarmd binnenzwembad.
Meer tips voor je bezoek aan Drenthe
- Mooie wandelroutes in Nationaal Park Dwingelderveld
- Doen in Assen
- 5 verrassende wandelroutes in het Asserbos
- Dit zijn de lekkerste restaurants in Assen met vega(n) opties
- Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen bezoeken
- Tips voor een weekendje Dwingeloo in de herfst
Tips Kamp Westerbork Herinneringscentrum bewaren
Dit artikel met praktische tips voor je bezoek aan Kamp Westerbork in Drenthe bevat affiliate links. Als jij iets boekt via een van deze linkjes, ontvang ik een kleine commissie. Zo kun je Neneh’s Choice steunen. Wil je me op een andere manier bedanken? Koop dan een kopje koffie voor me!
