Ben je op zoek naar een bijzonder museum in Drenthe? Dan is het Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen absoluut een bezoek waard. In dit interactieve museum ontdek je hoe Nederland door de eeuwen heen omging met misdaad, straf en gevangenis. Je ontdekt er oude strafmethodes en krijgt een kijkje in het leven achter de tralies. Dit museum is bovendien super leuk voor kinderen die zich hier helemaal uit kunnen leven.
Gevangenismuseum: dagje uit in Drenthe
Gevangenisdorp Veenhuizen is een interessante plek voor een dagje uit. Ik nam samen met mijn zoon een kijkje in het Nationaal Gevangenismuseum toen we een weekendje in Drenthe waren én we bezochten onder begeleiding van een gids ook de voormalige strafgevangenis De Rode Pannen.
De bijzondere geschiedenis van Veenhuizen
Statige lanen en Koloniehuizen met opschriften als Werk en Bid en Orde en Tucht herinneren nog aan de tijd dat Veenhuizen een van de zeven Koloniën van Weldadigheid was.
Deze koloniën werden in de negentiende eeuw opgericht om armoede te bestrijden. Arme gezinnen kregen er onderdak, werk en scholing en konden leren om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Vier koloniën waren voor ‘vrijwillige’ armen, in de andere drie werden bedelaars, landlopers en wezen onder streng toezicht geplaatst, de zogenaamde onvrije koloniën.
Veenhuizen was zo’n onvrijwillige kolonie of strafkolonie. Het dagelijkse leven stond er in het teken van discipline en arbeid. Met de komst van de moderne verzorgingsstaat werden de Koloniën van Weldadigheid uiteindelijk overbodig.
De geschiedenis van deze bijzondere plekken is nog altijd zichtbaar in het Drentse landschap en de gebouwen. In het voormalige gevangenisdorp is nu het Nationaal Gevangenismuseum gevestigd, waar je alles leert over de omgang met straf en misdaad in Nederland van 1600 tot nu. Sinds 2021 staan de Koloniën van Weldadigheid zelfs op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
Nationaal Gevangenismuseum: zo zag het leven achter de tralies eruit
In het voormalige gevangenisdorp vind je tegenwoordig het Nationaal Gevangenismuseum. Het interactieve museum laat je zien hoe boeven, bedelaars en landlopers gestraft werden van 1600 tot nu.
Het museum vertelt niet alleen verhalen over gevangenen en gevangenissen, maar laat ook zien hoe de ideeën over straffen en wat strafbaar was door de eeuwen heen zijn veranderd. Hoe werden mensen vroeger gestraft? Wat gebeurde er met bedelaars en landlopers? En hoe ziet het dagelijks leven in een gevangenis eruit?
Je kunt van alles zien en doen in het museum: laat je vastpinnen aan de schandpaal, ruik een oude cel van binnen, vel een vonnis in de rechtszaal, loop een rondje op de luchtplaats of maak een ritje in de boevenbus.
Daarnaast vind je op de binnenplaats twee arrestantenbussen die je van binnen kunt bekijken. Hierin worden gevangenen afzonderlijk van elkaar vervoerd in aparte, afgesloten hokjes. Daarnaast staan er pantservoertuigen die gebruikt worden om gedetineerden te vervoeren naar justitie.
Omdat het museum zo interactief is, is het een leuk uitje voor zowel volwassenen als kinderen.
Een ritje met de boevenbus (voor kids óf volwassenen)
Een aanrader is een ritje in de boevenbus. Een gids vertelt je in deze speciale bus meer over het gevangenvervoer en de wereld achter de gevangenismuren. Je kunt kiezen uit een ritje met de ‘gewone’ Boevenbus en in de schoolvakanties rijdt ook de Boevenbus Kids.
Wil je ook mee met de boevenbus? Check dan vooraf op de website van het museum de ritten en tijdstippen en of er nog tickets beschikbaar zijn. Je kunt de tickets ook bij de kassa kopen, maar het is slim om ze vooraf online te reserveren in verband met een beperkt aantal beschikbare plekken.
De Rode Pannen: bezoek een beruchte voormalige strafgevangenis
Wat me het meest is bijgebleven tijdens ons bezoek aan het Gevangenismuseum is de rondleiding door De Rode Pannen. Wij bezochten deze beruchte voormalige strafgevangenis onder leiding van een gids. De Rode Pannen is een cellencomplex die bestaat uit een oud cellengebouw uit 1862. Met de latere uitbreidingen functioneerde het tot 2003 als strafgevangenis en vanaf 2003 was het in gebruik als Huis van Bewaring. De laatste gedetineerde verliet de Rode Pannen op 31 maart 2008.
Saillant detail: onze gids was ‘ervaringsdeskundige’ en zat zelf ook een jaartje of 4 in Veenhuizen, een van de strengste en beruchtste gevangenissen van Nederland. Hier werden gedetineerden opgesloten die door extreem agressief gedrag of onhandelbaarheid niet te handhaven waren in reguliere gevangenissen of TBS-klinieken.
Is het Gevangenismuseum Veenhuizen leuk voor kinderen?
Absoluut! Hoewel het onderwerp misschien wat serieus klinkt, is het Nationaal Gevangenismuseum een spannend avontuur en ideaal voor een gezinsuitje.
Kinderen kunnen op een actieve manier kennismaken met de geschiedenis van straffen en gevangenissen. Ze kunnen de schandpaal uitproberen, een kijkje nemen in een cel en ontdekken hoe het er vroeger aan toeging in de rechtspraak.
De afwisseling tussen verhalen, historische voorwerpen en interactieve activiteiten zorgt ervoor dat het museum niet alleen leerzaam, maar ook verrassend leuk is.
Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen bezoeken: onze ervaring
Wij vonden het Nationaal Gevangenismuseum een bijzonder museum. Vooral de rondleiding door de voormalige strafgevangenis De Rode Pannen hadden we niet willen missen.
Ook de geschiedenis van Veenhuizen is fascinerend. Tegelijkertijd laat die geschiedenis een schurende kant van de Nederlandse samenleving zien. Zelf vond ik het allemaal behoorlijk betuttelend en soms zelfs mensonterend hoe er vroeger met arme mensen werd omgegaan (maar ook met wezen, die verplicht werden om een geloof te kiezen bijvoorbeeld).
Dat Johannes van den Bosch, de oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid, ook jarenlang in Nederlands-Indië actief was en daar het beruchte Cultuurstelsel invoerde, zet je bovendien aan het denken.
Er zijn namelijk opvallende parallellen met het kolonialisme. Zowel in Nederlands-Indië als in de Koloniën van Weldadigheid geloofde Van den Bosch in een strak geregisseerd systeem waarin discipline, heropvoeding vanuit een superioriteitsgevoel en verplichte landbouwarbeid centraal stonden om daar winst uit te behalen. Van den Bosch werd later niet voor niets benoemd tot Minister van Koloniën.
Wat begon als een idealistisch plan om arme gezinnen een betere toekomst te bieden, kreeg in Veenhuizen een onvrije kant. Bedelaars, landlopers en wezen werden er onder streng toezicht geplaatst om te worden heropgevoed tot ‘nuttige burgers’ – uiteraard voor eigen gewin.
Die nadruk op orde, tucht en het naar de hand zetten van zowel mensen als het ongerepte Drentse landschap weerspiegelt de negentiende-eeuwse mentaliteit. Verheffingsidealen en koloniale denkbeelden waren hierin nauw met elkaar verweven.
Dat kritische perspectief miste ik bij het Gevangenismuseum in Veenhuizen, maar ook bij de Koloniën van Weldadigheid in Frederiksoord. Juist daarom vind ik het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat musea vertellen, maar ook naar de verhalen en perspectieven die onderbelicht blijven.
Want ook binnen onze eigen landsgrenzen kent de geschiedenis diepe sporen van dwang en uitsluiting, en zien we ook vandaag de dag nog een enorme kloof tussen rijk en arm en een superioriteitsgevoel ten opzichte van mensen die anders leven, werken of denken.
Praktische tips voor je bezoek
Wil je het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen bezoeken? Met deze tips haal je het meeste uit je dagje uit.
- Plan genoeg tijd in. Neem de tijd om de tentoonstellingen te bekijken en de interactieve onderdelen uit te proberen, helemaal (of juist) als je met kinderen de gevangenis bezoekt. Voor een bezoek aan het museum moet je ongeveer 2 uur uittrekken. Wil je daarnaast ook de Rode Pannen bezoeken of een ritje in de Boevenbus maken, dan ben je iets meer tijd kwijt.
- Reserveer tickets voor een rondleiding in de Rode Pannen en de Boevenbus. Wil je ook een rondleiding door De Rode Pannen of een ritje in de boevenbus maken? Hiervoor moet je vooraf aparte tickets kopen en een tijdslot reserveren. Dus houd daar rekening mee in je planning!
- Verken ook het dorp. Maak na je museumbezoek een wandeling door Veenhuizen en let op de karakteristieke gebouwen en opschriften die herinneren aan de geschiedenis van de kolonie.
- Maak er een compleet dagje uit van. Combineer het gevangenismuseum met een bezoek aan andere plekken in de Koloniën van Weldadigheid, zoals Frederiksoord. Je kunt hiervoor ook een combiticket kopen.
Openingstijden en tickets museum
Adres:
Oude Gracht 1, Veenhuizen
Openingstijden: dinsdag t/m zondag van 10.00 – 17.00 uur
Tickets:
Kinderen 0 t/m 4 jaar gratis
Kinderen 5 t/m 12 jaar € 7,50
Vanaf 13 jaar en volwassenen € 15,00
Met een Museumkaart mag je gratis naar binnen
Er is een groot parkeerterrein aanwezig waar je gratis je auto kunt parkeren.
Op de officiële website van het museum vind je de meest actuele informatie: www.gevangenismuseum.nl.
Combineer je bezoek met de Koloniën van Weldadigheid
Nog zo’n interessante plek om te bezoeken is Frederiksoord, dat net als Veenhuizen ook onderdeel was van de Koloniën van Weldadigheid. Het dorp werd in 1818 als sociaal experiment gesticht door Johannes van den Bosch en de Maatschappij van Weldadigheid en was de allereerste proefkolonie om armoede te bestrijden. Arme gezinnen kregen hier de kans om te wonen, te werken en onderwijs te volgen, met als doel om uiteindelijk zelfstandig in hun onderhoud te kunnen voorzien.
In Frederiksoord leer je meer over de geschiedenis van de Koloniën en ontdek je hoe de kolonisten leefden. Je vindt er onder meer historische koloniehuisjes, een school en Museum de Proefkolonie. Zowel het Gevangenismuseum als Frederiksoord maken deel uit van het UNESCO-Werelderfgoed van de Koloniën van Weldadigheid.
Tips Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen bewaren
Meer tips voor een weekendje weg in Drenthe
- Mooie wandelroutes in Nationaal Park Dwingelderveld
- Doen in Assen
- 5 verrassende wandelroutes in het Asserbos
- Dit zijn de lekkerste restaurants in Assen met vega(n) opties
- Voormalig concentratiekamp Kamp Westerbork bezoeken
- Tips voor een weekendje Drenthe & omgeving Dwingeloo in de herfst
Dit artikel met praktische tips voor je bezoek aan Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen in Drenthe bevat affiliate links. Als jij iets boekt via een van deze linkjes, ontvang ik een kleine commissie. Zo kun je Neneh’s Choice steunen. Wil je me op een andere manier bedanken? Koop dan een kopje koffie voor me!
Ik ben normaal niet zo van de museum s. Maar dit museum lijkt me erg interessant en leerzaam. Ik houd van misdaad.
Leuke tip! Ik zou het willen combineren met een bezoek aan de Kolonie. In België hebben we er zo 2 die ik ook al bezocht heb.
Het is misschien een enge plaats maar wel iets heel leerrijks om te bezoeken, daar ben ik zeker van. Als je de buitenkant van het gebouw ziet, zou je niet direct denken aan een gevangenis, tot je al de tralies op de ramen en dergelijke ziet.
Wat een boeiende blogpost! Het Gevangenismuseum stond eerlijk gezegd nog niet op mijn radar, maar na het lezen van jouw ervaring lijkt het me een plek die veel meer biedt dan alleen wat museumzalen. Vooral de combinatie van interactieve elementen, de boevenbus en de rondleiding in De Rode Pannen klinkt indrukwekkend. Ik vind het ook sterk dat je niet alleen de geschiedenis beschrijft, maar ook kritisch stilstaat bij de minder mooie kanten ervan. Dat maakt zo’n bezoek des te interessanter. Bedankt voor de uitgebreide tips en inkijk in een stukje Nederlandse geschiedenis waar ik eigenlijk nog veel te weinig over wist! ️
Een collega van mij is er ooit geweest met zijn zoon en zij vonden het allebei heel interessant. Om eerlijk te zijn, is het niet echt iets waar ik zelf snel naartoe zou gaan. Mijn man zou dat daarentegen juist geweldig vinden.